Հայաստանի համար բախտորոշ Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերին, որոնցով հայ ժողովրդից օտարվեցին իր հայրենիքի ռազմավարական նշանակություն ունեցող տարածքները, անցած տասնամյակների ընթացքում բավական անդրադարձներ են կատարվել` ընդգծելով այդ փաստաթղթերի անարդարացի և միջազգային իրավունքի տեսակետից անօրինական լինելու հանգամանքները: Այդ պայմանագրերով ապօրինաբար Ադրբեջանի խնամատարությանը հանձնվեց Նախիջևանը և ներկայումս Բաքուն միակողմանի քայլեր է կատարում այդ ինքնավար հանրապետության կարգավիճակը փոխելու ուղղությամբ, ինչը Մոսկվայի և Կարսի գործող միջազգային պայմանագրերի դրույթների խախտում է: Սույն հոդվածի շրջանակներում ներկայացվում են համաթուրանական նպատակներից ելնելով Նախիջևանը Ադրբեջանին փոխանցելու Թուրքիայի դիվանագիտական ջանքերը, ինչպես նաև ինքնավար հանրապետությունը հայաթափելու Ադրբեջանի իշխանությունների հետևողական քաղաքականությունը: Քննարկվում են Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության կարգավիճակը փոխելու և կառավարման նոր կարգ հաստատելու Ադրբեջանի իշխանությունների ինչպես ներքաղաքական, այնպես էլ արտաքին քաղաքական շարժառիթները: Հոդվածի նպատակն է ցույց տալ միջազգային պայմանագրային իրավունքի տեսակետից Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության կարգավիճակը միակողմանիորեն փոխելու Ադրբեջանի իշխանությունների գործողությունների անօրինականությունը, ինչպես նաև նշել Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի` Նախիջևանի կարգավիճակին վերաբերող դրույթների խախտման հնարավոր իրավաքաղաքական հետևանքները:

Բանալի բառերՆախիջևան ինքնավար հանրապետության կարգավիճակ Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրեր Հայաստան Ադրբեջան Թուրքիա համաթուրանական ծրագիր

Սույն հոդվածը ուսումնասիրում է լոբբինգի ինստիտուտը ԱՄՆ-ում՝ ներկայացնելով նրա պատմական զարգացումը, կարգավորման իրավական շրջանակը և իրական ծավալները՝ միաժամանակ մատնանշելով Հա-յաստանի Հանրապետությունում ամերիկյան փորձի կիրարկման կարևորությունը։ Առաձնակի ուշադրություն է հատկացվել ԱՄՆ-ում հայ լոբբիստական կազմակերպությունների գործունեությանը: ԱՄՆ-ում լոբբինգը ձևավորվել է որպես տնտեսական և քաղաքական գործունեության վիթխարի ոլորտ, որն իր հետ բերել է ինչպես ժողովրդավարական լայն հնարավո-րություններ, այնպես էլ կոռուպցիոն փորձություններ։ Հայաստանը, դրան հակառակ, մինչ օրս չունի լոբբինգի ամբողջական և արդյունավետ իրավա-կան կարգավորում՝ չնայած որ այն հակակոռուպցիոն քաղաքականության կարևոր դրույթներից մեկն է։ Հոդվածում հիմնավորվում է այն գաղափարը, որ Հայաստանը կարող է օգտվել լոբբինգի ամերիկյան մոդելի մի շարք բաղադրիչների ներդրման հաջողված փորձից՝ հատկապես թափանցիկության, լոբբիստների գրանց-ման, հանրային հասանելիության և վերահսկողության մեխանիզմների արդյունավետ կիրարկման օրինակներից՝ դրանք համապատասխանցնելով երկրի ինստիտուցիոնալ, ժողովրդավարական և մշակութային առանձնահատկություններին։ Հոդվածում ներկայացվում են մի շարք առաջարկություններ Հայաստանում լոբբինգի կարգավորման հարցում նախատեսվող հետագա բարեփոխումների ուղղությամբ։

Բանալի բառերԼոբբինգ ԱՄՆ հակակոռուպցիոն քաղաքականություն լոբբիստական խմբեր ԱՄՆ-ում սփյուռքահայ լոբբիստական կազմակերպություններ Հայաստանի Հանրապետություն լոբբինգի վերահսկողություն

Մերձավոր Արևելքի հայ համայնքների կրթական համակարգի ձևավորումն ու զարգացումը պատմականորեն պայմանավորված է եղել ոչ միայն կրթական պահանջներով, այլև ազգային, կրոնական ու մշակութային ինքնության պահպանման և վերականգնման հրամայականներով։ Հայ համայնքների կրթական կյանքը ձևավորվել է հիմնականում եկեղեցական կառույցների ներքո․ եկեղեցիների հովանու ներքո գործել են նախակրթարաններ՝ ընդգրկելով ինչպես առաքելական, այնպես էլ կաթոլիկ և ավետարանական համայնքները։ Հայ ավետարանական կրթօջախները, որոնք սկսեցին ստեղծվել հատկապես ցեղասպանությունից հետո՝ 1920-ական թվականներին, առանձնանում էին ոչ միայն կրոնական, այլև ազգային կրթադաստիարակչական ուղղվածությամբ։ Այս դպրոցներում Սուրբ գրքի ուսուցմանը զուգահեռ մեծ ուշադրություն էր դարձվում հայոց լեզվի, գրականության և պատմության պատմության դասավանդմանը, մայրենի լեզվով աղոթքների կատարմանը, ինչպես նաև օտար լեզուների ուսուցմանը, ինչը հնարավորություն էր տալիս աշակերտներին շարունակել ուսումը բարձրագույն հաստատություններում։ Ավետարանական դպրոցների գործունեությունը հաճախ իրականացվում էր միսիոներների հովանու ներքո, որոնց աջակցությամբ բարելավվում էին շենքային պայմանները։ Հատուկ ուշադրություն էր դարձվում նաև աղջիկների կրթությանը՝ ապահովելով նրանց հավասար մասնակցություն կրթական գործընթացին։

Բանալի բառերՀայ Ավետարանչական Ընկերակցություն եկեղեցի Մերձավոր Արևելք Ամերիկյան միսիոներներ կրթություն քոլեջներ դպրոցներ

Հետազոտությունը ներկայացնում է Չեխիայի Հանրապետությունում հայ համայնքի ձևավորումը և ներկայիս իրավիճակը՝ հիմնվելով առաջին միգրացիոն ալիքի ներկայացուցիչների հետ կենսագրական հարցազրույցների վրա: Այն ընդգծում է, թե ինչպես են ձևավորվում և փոխանցվում ինքնությունն ու հիշողությունը սփյուռքյան համատեքստում: Չնայած փոքրաքանակ, սակայն Չեխիայի հայ համայնքը հետխորհրդային միգրացիայի և մշակութային շարունակականության առանձնահատուկ օրինակ է: Բացահատվում են միգրացիայի հիմնական պատմական գործոնները՝ ինչպես Հայոց ցեղասպանությունը, 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժը և ԽՍՀՄ փլուզումը և դրանց ազդեցությունը միգրացիոն ուղիների և կոլեկտիվ հիշողության վրա:Օգտագործելով պատմողականկենսագրական հարցազրույցների մեթոդը և հիմնվելով անդրազգայնականության և սփյուռքյան ինքնության տեսությունների վրա, հետազոտությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես են միգրանտները փոխազդեցության մեջ գմտնում մշակույթների և սերունդների հետ: Այն նաև բացահայտում է լեզվի, ընտանիքի և ամենօրյա գործառույթների խորհրդանիշային դերերը՝ պատկանելիության զգացումը պահպանելու համար:

Բանալի բառերԱՄՆ-Վրաստան հարաբերություններ ռուս-վրացական պատերազմ ՆԱՏՕ Հարավային Կովկաս տարածաշրջանային անվտանգություն ռազմավարական գործընկերություն Հայաստանի ազգային շահեր

Սույն հոդվածը ուսումնասիրում է ԱՄՆ-Վրաստան հարաբերությունների զարգացումն ու վերաիմաստավորումը 2008–2009 թթ. ռուս-վրացական հնգօրյա պատերազմի համատեքստում՝ բացահայտելով Վաշինգտոնի քաղաքականության իրական սահմանները և դրա ազդեցությունը Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական միջավայրի վրա։ Վերլուծվում են Միխեիլ Սաակաշվիլիի նախագահության երկրորդ շրջանի առաջին տարիների ներքաղաքական զարգացումները, ՆԱՏՕ-ին Վրաստանի անդամակցության ձգտումները, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի դիվանագիտական, քաղաքական և ֆինանսական աջակցության բնույթը պատերազմից առաջ և հետո։ Հոդվածում ցույց է տրվում, որ չնայած ԱՄՆ-ի հստակ հայտարարություններին Վրաստանի տարածքային ամբողջականության և եվրատլանտյան ինտեգրման աջակցության մասին, այդ աջակցությունը չի վերածվել ռազմական երաշխիքների, ինչն ակնհայտ դարձավ ռուս–վրացական հնգօրյա պատերազմի ընթացքում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ՆԱՏՕ-ին Վրաստանի անդամակցության հեռանկարների վերաիմաստավորմանը, Բուխարեստի գագաթնաժողովի քաղաքական հետևանքներին և Վաշինգտոնի արձագանքին 2008 թ. օգոստոսյան ռազմական գործողությունների ընթացքում։ Պատերազմից հետո հարաբերությունները ստացան առավել ինստիտուցիոնալացված ձև՝ 2009 թ. ռազմավարական համագործակցության խարտիայի ստորագրմամբ, սակայն Բարաք Օբամայի վարչակազմի օրոք տարածաշրջանի նկատմամբ ԱՄՆ հետաքրքրության նվազումը նոր մարտահրավերներ առաջ բերեց։ Հոդվածը կարևոր հետևություններ է առաջարկում նաև Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության և տարածաշրջանային կայունության տեսանկյունից։

Բանալի բառերԱՄՆ-Վրաստան հարաբերություններ ռուս-վրացական պատերազմ ՆԱՏՕ Հարավային Կովկաս տարածաշրջանային անվտանգություն ռազմավարական գործընկերություն Հայաստանի ազգային շահեր

Վիրահայոց թեմի պատմության մեջ աստվածահաճո գործունեությամբ իր մեծ դերակատտարությունն է ունեցել Գևորգ արքեպս. Չորեքչյանը: 1921 թ. աշնանը նշանակվելով Վիրահայոց թեմի առաջնորդ, Գևորգ արքեպս. Չորեքչյանը ձեռնամուխ է լինում լուծելու Վրաստանում խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո թեմի առջև կուտակված բազում խնդիրներ: Իշխանությունների կողմից պետական մակարդակով սկիզբ առած հակաեկեղեցական պայքարի շրջանում թեմակալը բազմաթիվ գրություններ ու խնդրագրեր է ուղղել Վրաստանի պատկան մարմիններին, դեմ արտահայտվելով եկեղեցիների փակմանը։ Թեմակալը իշխանությունների առաջ մշտապես հարց է բարձրացրել թեմի վանքերի և եկեղեցիների իրավունքները պահպանելու և վերաբացելու կարևորության մասին։

Բանալի բառերԳևորգ արքեպս. Չորեքչյան Վիրահայոց թեմ Վրաստան Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին Գերագույն Հոգևոր խորհուրդ եկեղեցի վանք

Արփիար Արփիարյանի հրապարակախոսությունը համահունչ է «Մշակ»-ի գաղափարներին և պատահական չէ, որ նա թերթին աշխատակցել է Գրիգոր Արծրունու հրավերով և Մկրտիչ Փարթուգալյանի առաջարկությամբ։ Հարություն Սվաճյանից և Միքայել Նալբանդյանից հետո նա դարձավ կապող օղակ արևմտահայ և արեևլահայ մտավորականության միջև։ Ա․Արփիարյաննն առաջինն էր, որ հանգամանորեն ներկայացրեց Կ․ Պոլսի պատրիարքարանի և Ազգային ժողովի գործունեությունը։

Բանալի բառերԱրփիար Արփիարյան Հայկակ «Մշակ» Հայկական հարց հայկական բարենորոգումներ ազգային ինքնօգնություն կրթական ընկերություններ

Մինչև Վահան Տերյանը, ավելի ստույգ՝ մինչև 1914 թվականը, երբ կարդացվեց և հետո բազմիցս տպագրվեց Վահան Տերյանի «Հայ գրականության գալիք օրը» մանիֆեստային արժեք ունեցող դասախոսությունը, հայ գրաքննադատությունն արդեն ուներ լուրջ նվաճումներ հանձինս Խ. Աբովյանի, Մ. Նալբանդյանի, Մ. Մամուրյանի, Հ․ Սվաճյանի, Գր․ Չիլինկիրյանի, Ա․ Արփիարյանից, Հ. Թումանյանի, Ն. Աղբալյանի և մեր այլ մեծերի: Տերյանը հիանալի կրթություն էր ստացել Մոսկվայում: Նախ սովորել էր Լազարյան ճեմարանում, ապա՝ Մոսկվայի համալսարանում, հետո էլ, մի կարճ ժամանակ, Պետերբուրգի համալսարանում: Մինչև Վահան Տերյանը, ավելի ստույգ՝ մինչև 1914 թվականը, երբ կարդացվեց և հետո բազմիցս տպագրվեց Վահան Տերյանի «Հայ գրականության գալիք օրը» մանիֆեստային արժեք ունեցող դասախոսությունը, հայ գրաքննադատությունն արդեն ուներ լուրջ նվաճումներ հանձինս Խ. Աբովյանի, Մ. Նալբանդյանի, Մ. Մամուրյանի, Հ․ Սվաճյանի, Գր․ Չիլինկիրյանի, Ա․ Արփիարյանից, Հ. Թումանյանի, Ն. Աղբալյանի և մեր այլ մեծերի:

Բանալի բառերՎահան Տերյան գրաքննադատ Հ. Թումանյան Ավ. Իսահակյան նորարար առաջադիմություն լեզվի կատարելություն

Րաֆֆին այն հայ խոշորագույն գրողն է, որի ստեղծագործություններում արտացոլվել են մեր ժողովրդի հոգևոր որոնումները, նրա քաղաքական նպատակներն ու պատմական վայրիվերումները, ազատատենչությունն ու հայրենասիրությունը: Ներկայումս գլոբալիզմի կողմնակիցները քննադատում են նրա գաղափարական պայքարի, օտարերկրյա լծից ազատվելու, ազգային ինքնագիտակցություն դաստիարակելու, ազգային դեմք ունենալու հայեցակարգը՝ այն պատրվակով, որ աշխարհի և գաղափարախոսության զարգացման վերաբերյալ նրա տեսակետները չեն համապատասխանում ազատության և ժողովրդավարության ժամանակակից սկզբունքներին: Գլոբալիզմը, որպես կանոն, բնութագրվում է նրանով, որ իր մեջ ներառում է մի քանի հիմնական դրույթներ, որոնք հակասում են հայրենասիրությանը: Հոդվածը ցույց է տալիս, որ Րաֆֆուն ուղղված բոլոր մեղադրանքները հանգում են հայ ազգային ինքնագիտակցության ոչնչացմանը, Արևմուտքի գաղափարախոսության թելադրանքին ենթարկմանը, ինչը, ի վերջո, հանգում է հայ ժողովրդի` որպես այդպիսինի «կազմալուծմանը»: Հեղինակը լուրջ ուշադրություն է հրավիրում արձակագրի գեղարվեստական հմտությունների առանձնահատկությունների վրա, որոնք հե-տագայում մարմնավորվել են նաև XIX–XX դարերի ռուս և եվրոպական գրականության դասականների ստեղծագործություններում:

Բանալի բառերՐաֆֆի գլոբալիզմ հայրենասիրություն ժողովրդավարություն ազգային դեմք ազգային արժանապատվություն դասական գրականություն

Սբ. Գրիգոր Նարեկացու (մոտ 950–1003) ներդրումը համաշխարհային գրական գանձարանում արևմտյան հեղինակներին հիմնականում անհայտ էր մնացել: Նրա ստեղծագործության մերօրյա նշանակությունն Արևելքում, ապա տարածումն ու վերաարժևորումն Արևմուտքում քննվում է գրական դպրոցների, հեղինակի «Մատեան ողբերգութեան» երկի մեկնությունների ու ժամանակակից թարգմանությունների, ինչպես նաև կաթոլիկ եկեղեցու կողմից հեղինակի սրբադասման կարևորության տեսանկյունից: Գրիգոր Նարեկացին Նարեկյան դպրոցի ականավոր մատենագիրն էր և բանաստեղծական արվեստի ավանդույթների զարգացնողը։ Նարեկյան և Կիլիկյան դպրոցների կենդանի կապերի ու խոր առնչությունների քննությամբ՝ անդրադարձ է կատարվում այն տեսական-ստեղծագործական առնչություններին, որոնց շնորհիվ Կիլիկյան դպրոցի մատենագիրնե-րը վերհանեցին ու նորովի ուսումնասիրեցին Գրիգոր Նարեկացու գրական ժառանգությունը: «Մատեան ողբերգութեան» երկի սուրբգրային հա-րասություններն ու հեղինակի բանաստեղծական արվեստի ընկալումներն արևմտյան ուսումնասիրողին ու թարգմանչին ընկալելի դարձան մեկնությունների միջոցով՝ որպես այդ ստեղծագործության համար գրված համառոտ բառարան: Գրիգոր Նարեկացու գրական ժառանգությունն իր արժանի տեղը գրավեց Արևմուտքում նաև ֆրանսիացի, ռուս, անգլիացի, իտալացի և այլ թարգմանիչների շնորհիվ: 2015-ի ապրիլի 12-ին Ն.Ս. Ֆրանցիսկոս Առաջին Պապը Գրիգոր Նարեկացուն հռչակեց «Տիեզերական եկեղեցու վարդապետ»: Կաթոլիկ եկեղեցու այս պաշտոնական ճանաչումը կարևոր առիթ դարձավ Սբ. Գրիգոր Նարեկացու ստեղծագործության առավել հետևողական ու խորաքնին ընկալման և նրա բարեխոսության տարածման համար Արևմուտքում՝ ուղենշելով նոր մոտեցումներ հեղինակի համամարդկային ու վերժամանակյա ընկալումների ճանաչման, արժևորման և ուսումնասիրման համար:

Բանալի բառերՍբ. Գրիգոր Նարեկացի «Մատեան ողբերգութեան» Նարեկյան դպրոց Կիլիկյան դպրոց սրբադասում բանաստեղծական արվեստ համամարդկային բանալի

Ամենայն հայոց կաթողիկոս Սուրբ Ներսես Շնորհալին (մոտ. 1100–1173 թթ.) եկեղեցական, մշակութային, քաղաքական, գրական, գիտական և մանկավարժական բեղուն գործունեություն է ծավալել տարբեր ոլորտներում: Նա իր բազմաժանր ստեղծագործություններով հաստատել է հայ գրականության, մասնավորապես բանաստեղծական մշակույթի առաջընթացը: Նրա հանճարի կնիքն են կրում միջնադարյան գրեթե բոլոր ծիսական մատյանները, որոնց կատարելագործմանը նա նպաստել է որպես աստվածաբան, դավանաբան, մեկնիչ, ծիսագետ, իմաստասեր և արվեստագետ: Նրա հոգևոր բնույթի ստեղծագործությունները և շարականները զարգացման մի նոր՝ ավելի բարձր աստիճանի բարձրացրեցին հայ միջնադարյան արվեստը, թե՛ գրականությունը, թե՛ երաժշտությունը: Ինչպես նաև Շնորհալին իր նպաստն է ունեցել Պատարագի տեքստի և Հայոց «Պատարագամատույցի» կամ «խորհրդատետրի» կազմավորմանը, որը սկիզբ էր առել առաքելական շրջանում, բայց ամբողջացավ ավելի ուշ՝ X դարում: Դարերի ընթացքում հիմնականում այն հարստացավ Գրիգոր Լու-սավորչի, Սահակ Պարթևի, Հովհան Մանդակունու, Գրիգոր Նարեկացու կողմից, իսկ XI դարում արդեն Ներսես Շնորհալու ջանքերով: Հատկապես մեծ է Շնորհալի կաթողիկոսի բերած նպաստը ժամերգությանը, որի մեջ ներմուծվեցին նրա բազում աղոթքները, հորդորներն ու երգերը: Ընդ ո-րում, արդյունքում Շնորհալին թարմացրեց նաև դրանց բովանդակությունը: Փաստորեն հնագույն ժամանակներից սկսած մարդկային հարաբերությունները որոշակի թույլատրելի սահմաններում պահելու խնդրում կարևոր դեր ունեին բարոյականության վերաբերյալ ժամանակի պատկերա-ցումները, կրոնական ծեսերն ու արարողությունները: Քրիստոնեությունն էլ արմատական փոփոխության սկիզբ դրեց մարդկանց բարոյագիտական պատկերացումների բնագավառում: Ինչին հետամուտ եղան հայ և ընդհանրական եկեղեցու բազմաթիվ հայրեր: Շնորհալին էլ նրանց շարքում իր ուրույն տեղն ունեցավ: Բազմաշնորհ գործչի գրական հսկայական ժառանգության մեջ դրանք նկատելի արտացոլված են նրա բարոյադաստիարակչական և բարոյակրթական հայացքների ներքո: Ինչն էլ հանդիսանում է ներկայիս աշխատանքի հիմնական առանցքը:

Բանալի բառերՆերսես Շնորհալի ստեղծագործություն եկեղեցական մատենագրություն դավանաբանական պայքար խրատական բազմատաղանդություն համաքրիստոնեական սկզբունքներ հումանիզմի հայեցակետ

Հոդվածը նպատակ ունի ուսումնասիրելու հայ կինոռեժիսոր Սերգեյ Փարաջանովի (1924–1990) և վրաց լուսանկարիչ Յուրի Մեչիտովի (ծ. 1950) միջև ձևավորված արվեստաբանական փոխազդեցությունները՝ հատկապես կենտրոնանալով 1970–1980-ական թվականների ընթացքում նրանց լուսանկարների և դրանցից ստեղծված կոլաժների վրա։ Չնայած Փարաջանովը «Նռան գույնը» ֆիլմով ձեռք է բերել միջազգային ճանաչում, սակայն նրա լուսանկարների հիմքով ստեղծված կոլաժները շատ քիչ են ներկայացվել: Այս ուսումնասիրությունը շեշտադրում է նրա ստեղծագործական գործակցությունը Մեչիտովի հետ, որի դիմանկարներն ու վավերագրական լուսանկարները բացահայտում են «ռեժիսոր-արվեստագետ» կերպարի նոր կողմերը։ Հիմք ընդունելով հարցազրույցները, հուշագրությունները և լուսանկարչական արխիվները՝ հոդվածում վերլուծվում է, թե ինչպես էր Փարաջանովը բեմականացնում իր կերպարը Մեչիտովի օբյեկտիվի առաջ՝ առօրյա ժեստերին հաղորդելով այլաբանական իմաստ։ Հատուկ ուշադրություն է հրավիրվում այն հանգամանքին, թե ինչպես Մեչիտովի լուսանկարները վերածվեցին Փարաջանովի կոլաժների աղբյուրների, որտեղ առանձին պատկերները վերաիմաստավորվում էին՝ դառնալով բազմաշերտ ստեղծագործություններ։ Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Մեչիտովի վավերագրական գործելակերպը հատվում էր Փարաջանովի սյուրռեալիստական զգայնության հետ՝ ձևավորելով այնպիսի ժառանգություն, որը հաղթահարում է սահմանները կինոյի, լուսանկարչության և կերպարվեստի միջև։ Սույն հոդվածը գալիս է հաստատելու, որ հանրությանը հայտնի ռեժիսոր Սերգեյ Փարաջանովը հանդես է գալիս որպես բազմաշերտ և բազմակողմանի արվեստագետ։ Նրա ստեղծագործական տեսադաշտը չի սահմանափակվում միայն կինեմատոգրաֆիայով․ Փարաջանովը հանդես է գալիս նաև որպես կոլաժիստ, լուսանկարիչ, գեղանկարիչ և այլ արտահայտչաձևերի կրող։ Ուսումնասիրության այս դիտարկումն ընդգծում է նրա բազմակողմանի ստեղծագործական ինքնությունը։

Բանալի բառերՍերգեյ Փարաջանով Յուրի Մեչիտով կինո հայ կինոռեժիսոր լուսանկարչություն կոլաժ կերպարվեստ

Հմայակ Հակոբյանը (1871–1939), որպես XIX դարի վերջի – XX դարի սկզբի հայ ռեալիստական գեղանկարչության ներկայացուցիչ, իր ստեղծագործության մեջ առանձնահատուկ տեղ է հատկացրել ինքնադիմանկարի ենթաժանրին։ Նկարչի վեց ինքնադիմանկարները (գեղանկար և գծանկար), որոնք պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահի ֆոնդերում, ծառայում են իբրև յուրօրինակ բանալի՝ բացահայտելու աշխատանքների ոճական առանձնահատկություններն ու դարաշրջանի դրամատիկ իրադարձությունների ազդեցությունը նրա ներաշխարհի վրա։ Հոդվածի նպատակն է ժամանակագրական և համեմատական վերլուծության միջոցով ուսումնասիրել Հմ. Հակոբյանի ինքնադիմանկարները՝ վերհանելով նրա կողմից ակադեմիական ռեալիզմի սկզբունքների կիրառումը և անցումը՝ արտաքին նմանությունից դեպի հոգեբանական ինքնաքննություն։ Հմ. Հակոբյանի համար ինքնանկարը միջոց է իր կերպարը խորազնին վերլուծելու և կերպարվեստի միջոցով բացահայտելու իր աշխարհընկալումը, անգամ վերածվելու յուրատեսակ օրագրի՝ արտացոլելով մարդկային հոգեվիճակներ, կյանքի փուլեր: Արվեստագետի ինքնադիմանկարները ներկայացնում են ոչ միայն նկարչի անցած ուղին, այլև նրա հուզական աշխարհն ու ստեղծագործական որոնումները։ Նկարիչը մշտապես հավատարիմ է մնում դասական ռեալիզմի գեղարվեստական սկզբունքներին՝ օգտագործելով սահմանափակ, բայց ներդաշնակ գունապնակ՝ շագանակագույն, դարչնագույն, սև, սպիտակ և մոխրագույն երանգներով։ Նրա ինքնադիմանկարները արված են բարձր տեխնիկայով, կատարյալ վարպետությամբ և ակադեմիական սկզբունքով, ինչը բնորոշ է ռեալիստական գեղանկարչությանը։ Ինքնադիմանկարներում հստակորեն արտացոլված են նկարչի տրամադրությունը, ներաշխարհը, մտածելակերպը։ Հարելով ռուսական ռեալիզմի (Ռեպին) և եվրոպական դասականների (Ռեմբրանդտ) ավանդույթներին՝ գեղանկարիչը ինքնադիմանկարը դարձրեց ոչ թե լոկ պատկեր, այլ մարդկային հոգու փիլիսոփայական վերլուծություն։ Նման մոտեցումը հայ ռեալիզմին հաղորդեց բովանդակային նոր որակ և շունչ։ Հմ. Հակոբյանի արվեստը զերծ է Ա. Դյուրերի սիմվոլիզմից, սակայն հագեցած է ինքնադիտարկման և ֆիզիկական ճշգրտության ձգտումով։

Բանալի բառերինքնադիմանկար Հմ. Հակոբյան ռեալիստական սկզբունքներ ինքնաարտահայտում գծանկար գեղանկար ինքնաորոնում