Բացառիկ է հայ գրող, քննադատ, բանասեր, լրագրող և հասարակական գործիչ Արշակ Չոպանյանի (1872–1954) դերը Կոմիտասի ստեղծագործական ճակատագրում, ծանրակշիռ նրա ներդրումը՝ կոմիտասագիտության ձևավորման գործում։ Կոմիտասի և Ա․ Չոպանյանի ծանոթությունը տեղի ունեցավ Փարիզում՝ 1901 թվականի հուլիսին և շարունակվեց մինչև Կոմիտասի մահը։ Ա. Չոպանյանը ոչ միայն բարձր է գնահատել Կոմիտասի տաղանդն ու նրա կատարած գործը, այլև կարևորել նրա գործունեության համար նպաստավոր պայմաններ ստեղծելու անհրաժեշտությունը՝ այդ ուղղությամբ կատարելով բազմաթիվ գործնական քայլեր: 1898-ին Փարիզում իր ստեղծած «Անահիտ» գրական, գեղարվեստական, հասարակական հանդեսում և ժամանակի պարբերական մամուլում (այդ թվում՝ «Բիւզանդիոն» (Կ. Պոլիս), «Հայաստանի կոչնակ» (Նյու Յորք) և այլն) հրատարակած իր հոդվածներում Չոպանյանն արժևորել է Կոմիտասի գործունեությունը և նպաստել նրա ստեղծագործության պրոպագանդմանը: «Անահիտ»-ի էջերում Ա. Չոպանյանը մի կողմից՝ ներկայացրել է Փարիզում և Ժնևում Կոմիտասի ծավալած համերգային գործունեության լիարժեք համայնապատկերը, տպագրել տարբեր երաժիշտների կողմից Կոմիտասին նվիրված հոդվածներն ու գնահատականները, էջեր հատկացրել հուշագրություններին, մյուս կողմից՝ հրատարակել Կոմիտասի երաժշտագիտական ուսումնասիրությունները և գրական ժառանգության էջերից մեկը՝ Կոմիտասի ինքնակենսագրությունը: Ա. Չոպանյանի կոմիտասականը ունեցել է նաև կիրառական նշանակություն. նրա առաջ քաշած մի շարք կարևոր հարցեր, այդ թվում՝ Կոմիտասին Հայաստանում յաստանում հուղարկավորելու և նրա երաժշտական ժառանգությունը հրատարակելու հարցերն իրականություն դարձան մոտ ապագայում։

Բանալի բառերԱրշակ Չոպանյան Կոմիտաս հայ երաժշտություն «Անահիտ» հանդես Փարիզ 1901 թվական 1935 թվական